Kom alles te weten over de haringvlietsluizen

Tien vragen aan boswachter Jacques van der Neut over de haringvlietsluizen

In september 2018 worden de haringvlietsluizen op een kier gezet, een bijzonder moment voor de natuur. Wij gingen in gesprek met boswachter Jacques van der Neut om meer over de haringvlietsluizen te weten te komen. Hij weet van alles te vertellen over het ontstaan ervan en wat voor effect dit op de (Biesbosch) natuur heeft.

Waar liggen de haringvlietsluizen?  
Aan de zuidkant grenzen de haringvlietsluizen aan Stellendam, een dorp op Goeree-Overflakkee in Zuid-Holland en aan de noordkant aan Hellevoetsluis, een dorp op Voorne-Putten, eveneens in Zuid-Holland.

Waarom werden de haringvlietsluizen aangelegd?
De watersnood van 1953, ook wel aangeduid als de watersnoodramp, voltrok zich in de nacht van zaterdag 31 januari 1953 op zondag 1 februari 1953. De ramp werd veroorzaakt door een stormvloed met springtij, waarbij het water in de trechtervormige zuidelijke Noordzee tot extreme hoogte steeg. Bij deze ramp kwamen 1836 mensen in Nederland om het leven. De watersnoodramp was aanleiding voor de ontwikkeling van een sterk verbeterde kustverdediging met de bouw van uitgebreide stormvloedkeringen. Grote ingrepen op dat gebied zijn de Deltawerken in Nederland, terwijl in Engeland onder meer de Thames Barrier en een stormvloedkering in de rivier Hull werden gebouwd.

Wanneer werden de haringvlietsluizen in gebruik genomen?
Op 2 november 1970.

Sinds wanneer en waarom wordt er gesproken over een ander beheer van deze sluizen?
Door de ingebruikname van de haringvlietsluizen verdween nagenoeg het getijdenverschil in de Biesbosch en het omringende rivierengebied. Aan de boeiende hartslag kwam een abrupt einde. Voorheen bewoog het water per etmaal ruim 2 meter! Er werd destijds erkend dat er na de afsluiting zich grote landschappelijke veranderingen in de Biesbosch zouden voltrekken. Deze veranderingen werden beschouwd als een vervelend, maar onvermijdelijk neveneffect. Door de bouw van de betonnen waterkering werd bovendien de weg van intrekkende vis geblokkeerd. Om de oude situatie enigszins te herstellen wordt er sinds de jaren 90 van de vorige eeuw gerept over een ander spuiregiem van de haringvlietsluizen.

Er wordt gesproken over een praktijkproef met de haringvlietsluizen. Wanneer was dat?
Om de computermodellen te ijken werd er in het voorjaar van 1994 door Rijkswaterstaat een praktijkproef uitgevoerd, waarbij de sluizen tijdens vloed open stonden en zout zeewater dus het zoete Haringvliet mocht opstromen. Uiteraard werd e.e.a. uitvoerig gemonitord. Het gedrag van het zout stond hierbij centraal.

Als men een ander gebruik van de haringvlietsluizen voor ogen had, waarom duurde dat zo lang?
Een ander gebruik van de haringvlietsluizen stuitte op veel verzet vanuit de agrarische wereld en ook de waterschappen stonden niet bepaald te trappelen. Uiteindelijk verzandde het hele vraagstuk over de haringvlietsluizen in een politiek moeras, waarbij de Nederlandse overheid (Kabinet Rutte) onder de afspraken probeerde uit te komen. De Nederlandse regering werd echter door de EU op de vingers getikt, bovendien dreigden er schadeclaims van lidstaten die wel miljoenen euro’s uitgaven aan een andere inrichting van uiterwaarden, terugkeer van de zalm etc. De Nederlandse overheid ging daarna alsnog overstag.

Over welke varianten gaat het, in relatie tot de haringvlietsluizen?
De vijf opgestelde varianten voor een ander beheer van de haringvlietsluizen variëren van het handhaven van de huidige situatie tot en met het gebruik van de haringvlietsluizen als stormvloedkering. Aangezien het proces met de sluizen niet zo vlot verliep, er was immers veel oppositie, bedacht men als tussenvorm ‘De Kier’.

Wat houdt De Kier eigenlijk in en wanneer gaat dat worden toegepast?
In september 2018 wordt ‘De Kier’ toegepast. Een beperkt deel van de sluizen staat dan dus ook bij vloed op zee open, waardoor er zich een brakwaterzone kan gaan ontwikkelen in de monding van het Haringvliet. Rijkswaterstaat wil De Kier ‘implementerend’ gaan toepassen, hetgeen vrij vertaald neerkomt op zoiets als ‘al doende leert men’. Het zout mag hierbij niet voorbij de denkbeeldige lijn Middelharnis en de Spuimonding komen. Rijkswaterstaat heeft het ook over ‘schoonspoelen’ met zoet water, indien zoiets wel gebeurt.

Wat voor diersoorten hebben baat bij De Kier?
In het algemeen verbetert de intrek van typische trekvissen, zoals zeeforel, zalm, fint, rivierprik, zeeprik en stekelbaars. Wellicht glippen er ook wel bruinvissen en zeehonden ‘naar binnen’. Hier zal ongetwijfeld een monitoringsprogramma op worden los gelaten.

Wat zijn de veranderingen in de Biesbosch door De Kier?
Bijna niets. Er komen sowieso geen grotere getijdenverschillen en ook het zout komt niet in de Biesbosch. De Biesbosch is een zoetwatergetijdengebied en zal dat ook blijven. Voor het totale benedenrivierengebied is het echter wel een grote ingreep. Er ontstaat een brakwaterzone, in de monding van het Haringvliet, tussen zout zeewater en zoet Haringvlietwater.

Om de voordelen van deze actie te bekijken moet je inloggen. Heb je nog geen Biespas? Bestel hem hier!


Delen: